Upadłość konsumencka: jak ogłosić, ile kosztuje i co z długami

Redakcja Tasamira · dane sprawdzone 05.11.2026

Upadłość konsumencka to sądowa procedura dla osoby fizycznej bez działalności gospodarczej, która straciła zdolność spłacania zobowiązań. Sąd ogłasza upadłość, syndyk zajmuje się majątkiem, a po wykonaniu planu spłaty (zwykle do 36 miesięcy) część długów może zostać umorzona. Poniżej: kto może złożyć wniosek, kroki, koszty, los mieszkania i pensji, długi, które zostają, oraz alternatywy. Przepisy: Prawo upadłościowe, tytuł V, tekst jednolity z 2026 r.

Kto może ogłosić upadłość konsumencką

Procedura z tytułu V Prawa upadłościowego dotyczy osób fizycznych, których upadłości nie można ogłosić jako przedsiębiorców, czyli nieprowadzących działalności gospodarczej (art. 491¹ ust. 1). Wniosek może złożyć sam dłużnik albo wierzyciel (art. 20 ust. 1). Warunek to niewypłacalność: utrata zdolności do wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1). Ustawa domniemywa ją, gdy opóźnienie w płatnościach przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a).

Wniosek składa się do sądu upadłościowego właściwego dla miejsca zwykłego pobytu dłużnika (art. 19 ust. 1 i 1c). Postępowanie prowadzi się także wtedy, gdy dłużnik ma tylko jednego wierzyciela (art. 491² ust. 2).

Jak ogłosić upadłość konsumencką: kroki

  1. Zbierz dane o długach i majątku. Wniosek musi zawierać m.in. PESEL, aktualny wykaz majątku z wyceną, spis wierzycieli z kwotami i terminami, listę zabezpieczeń (hipoteki, zastawy), przychody i koszty utrzymania z ostatnich sześciu miesięcy oraz transakcje na nieruchomościach i udziałach z ostatnich dwunastu miesięcy (art. 491² ust. 4).
  2. Złóż wniosek na formularzu. Wzory formularzy określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości (art. 491² ust. 3 i 6). Do wniosku dołączasz oświadczenie o prawdziwości danych.
  3. Czekaj na postanowienie sądu. Sąd rozpoznaje sprawę jednoosobowo (art. 491³). Gdy uwzględni wniosek, ogłasza upadłość i wyznacza syndyka (art. 491⁵). Ogłoszenie trafia do Krajowego Rejestru Zadłużonych.
  4. Wierzyciele zgłaszają wierzytelności syndykowi w terminie 30 dni od obwieszczenia (art. 491⁵ ust. 1 pkt 3).
  5. Syndyk likwiduje majątek, a następnie składa sądowi projekt planu spłaty albo informację, że zachodzą przesłanki odmowy lub umorzenia bez planu (art. 491¹⁴ ust. 1).
  6. Sąd ustala plan spłaty albo wydaje inne rozstrzygnięcie (art. 491¹⁴ ust. 4). Po wykonaniu planu stwierdza jego wykonanie i umarza zobowiązania (art. 491²¹ ust. 1).

Dane we wniosku muszą być prawdziwe: za nieprawdziwe odpowiadasz za szkodę (art. 491² ust. 5b), a sąd umarza postępowanie, gdy ujawni się niezgodność lub niezupełność danych, chyba że nie jest istotna (art. 491¹⁰ ust. 2a).

Ile kosztuje upadłość konsumencka i ile trwa

Za wniosek płacisz opłatę sądową. Od wniosku o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej pobiera się opłatę podstawową, która wynosi 30 zł (art. 76a pkt 1 w zw. z art. 14 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Osoba fizyczna może wnioskować o zwolnienie od kosztów sądowych, składając oświadczenie o braku możliwości ich poniesienia bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 102 tej ustawy).

Koszty postępowania, w tym wynagrodzenie syndyka, pokrywa masa upadłości. Gdy majątek nie wystarcza, tymczasowo płaci Skarb Państwa (art. 491⁷ ust. 1 i 3), a te wydatki uwzględnia się w planie spłaty w pełnej wysokości, chyba że możliwości zarobkowe i potrzeby dłużnika nie pozwalają (art. 491¹⁵ ust. 2). Koszty, które nie zostaną pokryte z planu, ponosi Skarb Państwa (art. 491¹⁵ ust. 3). Wynagrodzenie syndyka ustala sąd w widełkach od jednej czwartej do dwukrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw (art. 491⁹ ust. 2), w uzasadnionych przypadkach do czterokrotności (ust. 3). Prawnik lub doradca są opcjonalni, a ich honorarium ustalasz z nimi.

Postanowienie w sprawie ogłoszenia upadłości sąd wydaje w terminie dwóch miesięcy od złożenia wniosku (art. 27 ust. 3 w zw. z art. 491² ust. 1). Dalej czas zależy od likwidacji majątku i zgłoszeń wierzycieli, więc długości całej procedury nie podajemy. Ustawowo określony jest okres planu spłaty (niżej). Zalicza się do niego czas od upływu sześciu miesięcy od ogłoszenia upadłości do ustalenia planu, chyba że nie pokryłbyś w całości kosztów postępowania poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa (art. 491¹⁵ ust. 1d).

Co z majątkiem, mieszkaniem i pensją

  • Majątek: składniki masy upadłości sprzedaje syndyk. Sposób likwidacji wybiera samodzielnie, tak aby zaspokoić wierzycieli w jak największym stopniu (art. 491¹¹ᵃ). Na czynności syndyka przysługuje skarga do sądu w terminie siedmiu dni (art. 491¹²ᵃ).
  • Mieszkanie lub dom, w którym mieszkasz: wchodzi do masy i może zostać sprzedane. Jeśli trzeba zaspokoić Twoje potrzeby mieszkaniowe i osób na Twoim utrzymaniu, z ceny sprzedaży wydziela się dla Ciebie kwotę równą przeciętnemu czynszowi najmu w tej lub sąsiedniej miejscowości za 12 do 24 miesięcy; wysokość ustala sędzia-komisarz na Twój wniosek (art. 342a ust. 1 i 2).
  • Pensja: do masy nie wchodzi wynagrodzenie w części niepodlegającej zajęciu (art. 63 ust. 1 pkt 2). Dodatkowo, łącznie z tą częścią, wyłączony jest dochód do kwoty 150 % kwoty z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, gdy nikt nie jest na Twoim utrzymaniu; gdy ktoś jest, liczy się 150 % kwoty z pkt 2 tego przepisu razy liczba osób na utrzymaniu wraz z Tobą (art. 63 ust. 1a i 1b). Sędzia-komisarz może na wniosek ustalić tę część inaczej (art. 63 ust. 1c). Wyłączona część nie podlega egzekucji (art. 63 ust. 1d).
  • Mienie wyłączone z egzekucji według Kodeksu postępowania cywilnego również nie wchodzi do masy (art. 63 ust. 1 pkt 1).
  • Czynności prawne: w okresie wykonywania planu nie możesz robić czynności dotyczących majątku, które pogorszyłyby zdolność spłaty, a w szczególnych przypadkach zgodę wydaje sąd (art. 491¹⁸ ust. 1 i 2).

Zanim złożysz wniosek o upadłość: kredyt konsolidacyjny

Tylko jeśli nadal regularnie spłacasz raty.

Plan spłaty i umorzenie długów: ile to trwa

Sąd ustala plan spłaty na okres nie dłuższy niż 36 miesięcy (art. 491¹⁵ ust. 1 pkt 4). Sąd bierze pod uwagę możliwości zarobkowe, utrzymanie rodziny i potrzeby mieszkaniowe (art. 491¹⁵ ust. 4). Okres może być krótszy:

  • spłata co najmniej 50 % zobowiązań objętych planem: plan nie dłuższy niż dwa lata (art. 491¹⁵ ust. 1c);
  • spłata co najmniej 70 %: plan nie dłuższy niż rok (art. 491¹⁵ ust. 1b).

Jeżeli sąd ustali, że doprowadziłeś do niewypłacalności umyślnie lub przez rażące niedbalstwo, plan trwa od 36 do 84 miesięcy (art. 491¹⁵ ust. 1a). Gdy nie możesz wywiązać się z planu, możesz wnioskować o jego zmianę, a sąd może przedłużyć spłatę o najwyżej 18 miesięcy (art. 491¹⁹ ust. 1). Co roku do końca kwietnia składasz sądowi sprawozdanie z wykonania planu (art. 491¹⁸ ust. 3). W czasie planu nie wolno wszcząć egzekucji z długów sprzed jego ustalenia (art. 491¹⁵ ust. 6).

Jeśli Twoja sytuacja osobista wskazuje, że trwale nie możesz spłacać niczego, sąd umarza zobowiązania bez planu (art. 491¹⁶ ust. 1). Gdy niezdolność nie jest trwała, umorzenie jest warunkowe i staje się skuteczne po pięciu latach, jeśli nikt nie złoży wniosku o ustalenie planu (art. 491¹⁶ ust. 2a i 2i). W tym czasie składasz roczne sprawozdanie (art. 491¹⁶ ust. 2e).

Jakie długi zostają po upadłości

Umorzenie nie obejmuje (art. 491²¹ ust. 2):

  • zobowiązań alimentacyjnych;
  • rent z tytułu odszkodowania za chorobę, niezdolność do pracy, kalectwo lub śmierć;
  • grzywien orzeczonych przez sąd, obowiązku naprawienia szkody i zadośćuczynienia, nawiązek oraz zobowiązań do naprawienia szkody z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem;
  • zobowiązań, których umyślnie nie ujawniłeś, jeśli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Ustalenie planu nie narusza praw wierzyciela wobec poręczyciela i współdłużnika. Umorzenie jest jednak skuteczne także w stosunkach między Tobą a poręczycielem, gwarantem i współdłużnikiem (art. 491¹⁵ ust. 5). Zabezpieczenia na cudzym mieniu (np. hipoteka ustanowiona na nieruchomości osoby trzeciej) pozostają.

Kiedy sąd odmawia planu spłaty

Sąd odmawia ustalenia planu lub umorzenia zobowiązań, gdy (art. 491¹⁴ᵃ ust. 1):

  • doprowadziłeś do niewypłacalności lub istotnie zwiększyłeś jej stopień w sposób celowy, w szczególności przez trwonienie majątku i celowe niepłacenie wymagalnych zobowiązań;
  • w ciągu dziesięciu lat przed wnioskiem prowadzono wobec Ciebie postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość lub część zobowiązań.

Wyjątek stanowią względy słuszności lub humanitarne. Odmowa kończy postępowanie (art. 491¹⁴ᵃ ust. 3), a wtedy długi nie są umarzane. Samo zaleganie z płatnościami nie oznacza jeszcze, że sąd uzna je za celowe; ocena zależy od okoliczności. Sąd może też umorzyć postępowanie, gdy nie wskażesz lub nie wydasz syndykowi całego majątku albo inaczej nie wykonujesz obowiązków (art. 491¹⁰ ust. 2).

Alternatywy: układ, ugoda z wierzycielami, konsolidacja

  • Układ na zgromadzeniu wierzycieli. Dłużnik, który stał się niewypłacalny, może wystąpić o otwarcie postępowania o zawarcie układu (art. 491²⁵ ust. 1). Układ zawiera się co do zasady na okres do pięciu lat (art. 491³³). Z wnioskiem wpłacasz zaliczkę równą przeciętnemu miesięcznemu wynagrodzeniu w sektorze przedsiębiorstw (art. 491²⁶), a wynagrodzenie nadzorcy sądowego to 15 % poziomu zaspokojenia wierzycieli (art. 491³⁵). Wymaga to zgody wierzycieli, więc ma sens, gdy masz dochód.
  • Ugoda z wierzycielem poza sądem. Bank lub firma pożyczkowa może rozłożyć płatności na raty albo zmienić termin. Poproś o propozycję na piśmie i zapisz ją w aneksie do umowy, zanim przestaniesz płacić.
  • Konsolidacja. To nowy kredyt, który spłaca kilka starych, więc bank oceni Twoją zdolność kredytową. Ma sens, gdy nadal regularnie płacisz i chcesz obniżyć jedną ratę. Przy opóźnieniach powyżej kilku miesięcy zwykle nie zastąpi sądowego rozwiązania. Zestawienie ofert banków: kredyty konsolidacyjne.

Kredyt po upadłości konsumenckiej

Ustawa nie zakazuje brania kredytu po upadłości. W czasie wykonywania planu spłaty nie wolno jednak dokonywać czynności dotyczących majątku, które mogłyby pogorszyć zdolność do wykonania planu (art. 491¹⁸ ust. 1), więc nowe zobowiązanie w tym okresie wymaga ostrożności. Informacje o upadłości są jawne w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (obwieszczenia, art. 491¹⁴ ust. 7), a bank samodzielnie ocenia zdolność kredytową. Ile lat wpis o upadłości widać w bazach kredytowych, ustala bank i operator danych, więc zapytaj o to przed złożeniem wniosku.

Nie polecamy zaciągania pożyczek, by spłacić długi przed ogłoszeniem upadłości lub w czasie planu: nowy dług może pogorszyć sytuację i dać sądowi powód do oceny, że pogłębiasz niewypłacalność.

Najczęściej zadawane pytania

Czy upadłość konsumencka umarza wszystkie długi?

Nie. Po wykonaniu planu spłaty sąd umarza zobowiązania, ale nie umarza alimentów, rent odszkodowawczych, grzywien i obowiązku naprawienia szkody z przestępstwa (art. 491²¹ ust. 2 Prawa upadłościowego).

Ile trwa plan spłaty?

Do 36 miesięcy, a przy umyślnym lub rażąco niedbałym doprowadzeniu do niewypłacalności od 36 do 84 miesięcy. Po spłaceniu co najmniej 50 % zobowiązań planu plan nie trwa dłużej niż dwa lata, a po 70 % nie dłużej niż rok (art. 491¹⁵).

Czy stracę mieszkanie?

Mieszkanie należące do Ciebie wchodzi do masy upadłości i może zostać sprzedane. Jeśli to konieczne dla potrzeb mieszkaniowych Twoich i osób na utrzymaniu, z ceny sprzedaży wydziela się dla Ciebie kwotę równą przeciętnemu czynszowi najmu za 12–24 miesiące (art. 342a).

Czy mogę ogłosić upadłość, gdy prowadzę działalność gospodarczą?

Ta procedura dotyczy osób bez działalności gospodarczej (art. 491¹ ust. 1). Przedsiębiorcy podlegają innym przepisom Prawa upadłościowego.

Czy komornik może zająć pensję w trakcie planu?

W okresie wykonywania planu nie wolno wszcząć egzekucji z wierzytelności powstałych przed jego ustaleniem, poza zobowiązaniami niepodlegającymi umorzeniu, np. alimentami (art. 491¹⁵ ust. 6).

Ile kosztuje wniosek?

Opłata sądowa od wniosku to 30 zł (art. 76a pkt 1 i art. 14 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych). Koszty syndyka pokrywa masa upadłości, a gdy jej brakuje, tymczasowo Skarb Państwa (art. 491⁷).

Czy muszę mieć prawnika?

Wniosek składa dłużnik na urzędowym formularzu (art. 491² ust. 3). Pomoc prawnika lub doradcy jest dodatkowa, a jej koszt ustalasz z nim; o jej potrzebie decydujesz sam.

Źródła

Metodologia

Widzisz błąd? Daj nam znać

Ważne informacje

Treść informacyjna oparta na Prawie upadłościowym (tekst jednolity: Dz. U. 2026 poz. 913), stan sprawdzenia 5 listopada 2026. Przepisy się zmieniają, a sąd ocenia każdą sprawę indywidualnie; to nie jest porada prawna. Przed złożeniem wniosku sprawdź aktualny tekst ustawy lub zapytaj w sądzie, u radcy prawnego albo adwokata. Autor: Redakcja Tasamira, zasady opisuje metodologii Tasamira. Nie obiecujemy, że sąd ogłosi upadłość ani że długi zostaną umorzone.

  • Raiffeisen Digital Bank: warunki ze strony firmy, stan na 11.11.2026