Pożyczka od osoby prywatnej: umowa, podatek PCC i jak nie dać się oszukać

Pożyczki od firm porównasz w rankingu pożyczek online. Tu najpierw różnica między jednym a drugim.

Pożyczkę między dwiema osobami prywatnymi zawiera się bez pośrednika i bez wpisu do jakiegokolwiek rejestru.

Ustawa o kredycie konsumenckim dotyczy innej sytuacji: umowy, którą kredytodawca, czyli przedsiębiorca, zawiera z konsumentem w zakresie swojej działalności (art. 3 ust. 1 i art. 5 pkt 2). Osoba, która pożycza koleżance 3 000 zł poza działalnością gospodarczą, nie jest kredytodawcą. Kto pożycza zawodowo, jest przedsiębiorcą; firmy pożyczkowe z naszego rankingu mają wpis w rejestrze KNF (numery RIP są na ich kartach, a rejestr to rpkip.knf.gov.pl).

Praktyczne skutki różnicy:

• firma musi ocenić Twoją zdolność kredytową i przekazać Ci formularz informacyjny z RRSO; osoba prywatna takich obowiązków z ustawy o kredycie konsumenckim nie ma;
• limity kosztów obowiązują oba rodzaje pożyczek, ale w innych wzorach (sekcje niżej);
• od pożyczki prywatnej biorący płaci podatek PCC, chyba że przysługuje zwolnienie (sekcja o PCC).

Wolisz pożyczkę z firmy wpisanej do rejestru? Porównaj pożyczki od firm: każda ma numer w rejestrze KNF i datę naszego sprawdzenia.

Przepisy nie dają jednego wzoru, ale z Kodeksu cywilnego wynika, co warto zapisać. Informacja ogólna, nie porada prawna: przy większej kwocie albo zabezpieczeniu skorzystaj z pomocy prawnika.

1. Strony i kwota. Imiona, nazwiska, adresy i PESEL obu stron oraz kwota pożyczki.
2. Forma. Umowa o wartości powyżej 1 000 zł wymaga formy dokumentowej (art. 720 § 2). Najprostsza jest umowa na piśmie z podpisami obu stron.
3. Wypłata. Data i sposób przekazania pieniędzy. Przelew na rachunek zostawia ślad i bywa potrzebny przy zwolnieniu z PCC.
4. Termin zwrotu. Jeśli go nie ustalisz, dłużnik zwraca pożyczkę w ciągu sześciu tygodni po wypowiedzeniu przez pożyczkodawcę (art. 723).
5. Odsetki. Należą się tylko wtedy, gdy wynikają z umowy lub z ustawy (art. 359 § 1). Odsetki maksymalne nie mogą w skali roku przekraczać dwukrotności odsetek ustawowych, czyli dwukrotności sumy stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktu procentowego (art. 359 § 2¹). Wyższe zapisy skracają się do tego pułapu.
6. Koszty pozaodsetkowe. Prowizje, opłaty za obsługę, ubezpieczenia i inne koszty dodatkowe w pożyczce pieniężnej z osobą fizyczną, niezwiązanej z jej działalnością, nie mogą przekroczyć K × n/R × 20%, gdzie K to kwota, n to liczba dni spłaty, a R to liczba dni w roku, ani 25% kwoty pożyczki (art. 720¹ i 720²). Dla 1 000 zł na 30 dni to 16,44 zł.
7. Zabezpieczenie. Jeśli się zobowiązujesz do zabezpieczenia, umowa musi je opisać, a czynność z naruszeniem tego wymogu jest nieważna (art. 720³ § 1 i 2).
8. Informacja o kosztach. Przed zawarciem umowy pożyczkodawca informuje o łącznych kosztach pozaodsetkowych i o kwocie odsetek (art. 720⁴), a przy spłacie przed terminem nie żąda odsetek za pozostały okres (art. 720⁵).

Jak wygląda umowa z firmą, zobaczysz w poradniku pożyczka bez weryfikacji i bez zaświadczeń; a gdy wolisz nie rozliczać się z osobą prywatną, porównaj pożyczki online.

Pożyczki od firm, nie od osób prywatnych. Co porównać: RRSO, kwotę do zapłaty za Twój okres i okres spłaty. Trzy firmy na początek, w domyślnej kolejności rankingu (to nie jest ranking jakości):

• InstaFin: od 500 do 9 000 zł na 30 dni, RRSO 297,54% (przykład reprezentatywny); wpis w rejestrze KNF RIP000640. Pierwsza pożyczka od 4 000 do 5 000 zł na 30 dni bez kosztów, jeśli spłacisz w terminie (według strony firmy). Złóż wniosek w firmie InstaFin
• Vivigo: do 9 600 zł na 30 do 61 dni, RRSO 297,32%; pierwsza pożyczka do 5 000 zł na 61 dni bez kosztów, jeśli spłacisz w terminie (według strony firmy). Złóż wniosek w firmie Vivigo
• AvaFin: od 500 do 30 000 zł na 30 do 1 080 dni, RRSO 298,92% (przykład 1 000 zł na 30 dni). Złóż wniosek w firmie AvaFin

RRSO przy pożyczkach na kilka tygodni wychodzi bardzo wysokie, bo koszty miesiąca przelicza się na rok; do porównania ważniejsza jest kwota do zapłaty. Wniosek składasz na stronie firmy, a przed podpisem dostajesz formularz informacyjny z RRSO i całkowitą kwotą do spłaty. Decyzję podejmuje firma.

Kwotę i okres ustawisz w rankingu pożyczek online: oferty, które ich nie obejmują, znikają z listy.

Informacja ogólna, nie porada prawna. Stan przepisów według tekstu z 19.10.2026; przed zapłatą sprawdź aktualne brzmienie ustawy o PCC i objaśnienia urzędu skarbowego.

Od umowy pożyczki płaci się podatek od czynności cywilnoprawnych (art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o PCC). Płaci go biorący pożyczkę (art. 4 pkt 7), stawka wynosi 0,5% kwoty pożyczki (art. 7 ust. 1 pkt 4 i art. 6 ust. 1 pkt 7), a deklarację w sprawie PCC (PCC-3) i wpłatę składa się w ciągu 14 dni od dnia zawarcia umowy, bez wezwania urzędu (art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 10 ust. 1). Przykład: pożyczka 5 000 zł od znajomego to 25 zł podatku.

Uwaga na stawkę 20%. Stosuje się ją, gdy w toku czynności sprawdzających, kontroli lub postępowania podatnik powołuje się na umowę pożyczki, a należny podatek nie został zapłacony, albo gdy biorący pożyczkę z lit. b nie udokumentował wpływu pieniędzy na rachunek (art. 7 ust. 5). Przy kwocie powyżej 1 000 zł od kogoś spoza rodziny najtańsze jest więc zapłacenie 0,5% na czas.

Policz swoją pożyczkę. Rata i całkowity koszt pożyczki z firmy w kalkulatorze kredytowym.

Ogłoszenia typu „udzielę pożyczki prywatnej szybko” bywają przynętą na oszustów. Sygnały ostrzegawcze:

• opłata z góry za „ubezpieczenie pożyczki”, „aktywację”, „odblokowanie” albo „weryfikację” przed wypłatą. Koszty legalnej pożyczki są w umowie i mają ustawowy limit (art. 720² Kodeksu cywilnego);
• kontakt tylko przez komunikator lub e-mail, bez spotkania, bez umowy do przeczytania i bez danych, które można sprawdzić (adres, KRS lub NIP firmy);
• prośba o skan dowodu osobistego, zdjęcie z dowodem albo dostęp do bankowości, zanim zobaczysz umowę;
• przelew na rachunek osoby trzeciej lub za granicę;
• presja czasu: „oferta tylko dziś”, „zaliczka, żeby zatrzymać pożyczkę”;
• firma pożyczkowa bez wpisu w rejestrze KNF (rpkip.knf.gov.pl): to powód, żeby nie podpisywać; sprawdź też listę ostrzeżeń publicznych KNF.

Brak podmiotu na liście ostrzeżeń nie oznacza, że jest wiarygodny; KNF sam tak zastrzega. Jeśli wysłałeś komuś skan dowodu, rozważ zastrzeżenie numeru PESEL: jest bezpłatne i robisz je w aplikacji mObywatel, na gov.pl albo w urzędzie gminy.

Gdzie zgłosić: oszustwo i wyłudzenie na policję lub do prokuratury. Pomocy konsumentom udziela infolinia UOKiK: 801 440 220 lub 222 66 76 76 (dni robocze 10:00 do 18:00, opłata według taryfy operatora, podano na stronie uokik.gov.pl 20.10.2026). Rzecznik Finansowy ma stronę rf.gov.pl.

Zadłużony i szukasz wyjścia? Zajrzyj do rankingu pożyczek online i do poradnika pożyczka z komornikiem: opisujemy tam, co mówi prawo, zanim podpiszesz kolejną umowę.

Limit kosztów pozaodsetkowych w pożyczce z firmy pożyczkowej określa art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim: koszty nie mogą przekroczyć K × 10% plus K × n/R × 10% przy okresie spłaty co najmniej 30 dni, przy krótszym 5% kwoty, a łącznie 45% kwoty. Dla 1 000 zł na 30 dni to 100 zł plus 8,22 zł, czyli 108,22 zł. Pożyczka prywatna ma niższy pułap: 16,44 zł (sekcja o umowie).

Przykład z karty InstaFin (instafin.pl, sprawdzone 19.10.2026; przykład reprezentatywny na 05.03.2026): pożyczka 1 000 zł na 30 dni, prowizja 108,21 zł, odsetki 11,91 zł (14,5% rocznie), do zapłaty 1 120,12 zł, RRSO 297,54%. AvaFin podaje dla takiej pożyczki prowizję 108,20 zł, odsetki 11,89 zł i 1 120,09 zł do zapłaty. Prowizja w obu przykładach praktycznie pokrywa się z naszym wyliczeniem pułapu z art. 36a, czyli obie firmy ustaliły ją na górnej granicy.

InstaFin i Vivigo oferują pierwszą pożyczkę bez kosztów, jeśli spłacisz ją w terminie (według stron firm): u InstaFin kwota od 4 000 do 5 000 zł na 30 dni, a przy spłacie po terminie promocja przepada i trzeba zapłacić prowizję i odsetki. Jeśli potrzebujesz mniej niż 4 000 zł, ta promocja Cię nie obejmuje.

Zobacz warunki z karty. Na karcie InstaFin są wymagania, koszty, przykład reprezentatywny i data sprawdzenia; przykład powyżej bazuje na stanie z 19.10.2026.

Wolisz umowę z firmą? Złóż wniosek w firmie InstaFin, Złóż wniosek w firmie Vivigo. Koszty i przykład reprezentatywny są na karcie firmy; decyzję podejmuje firma.